Cichy skutek cukrzycy – jak cukrzyca wpływa na słuch?

Spis treści:

1. Co powoduje ubytki słuchu
2. Jak działa narząd słuchu
3. Jak cukrzyca wpływa na słuch
4. Objawy pogorszenia się słuchu
5. Jak można dbać o słuch

Co powoduje ubytki słuchu

U osób zdrowych zakres dźwięków słyszalnych obejmuje częstotliwości w przedziale od 20 do 20 000 Hz, przy czym wrażliwość na dźwięki o bardzo małych i bardzo dużych częstotliwościach jest stosunkowo niska¹. Ubytek słuchu (niedosłuch) może być typu przewodzeniowego (mechaniczny), gdy występują problemy z dotarciem dźwięku do ucha wewnętrznego (np. zatkanie ucha, infekcje, urazy) oraz typu odbiorczego (czuciowo-nerwowy), gdy uszkodzeniu ulegają struktury ucha wewnętrznego lub nerw słuchowy³.

Do dobrze poznanych przyczyn utraty słuchu należą zaawansowany wiek, długotrwałe narażenie na hałas, a także ekspozycja na substancje ototoksyczne (o szkodliwym działaniu na narząd słuchu). Wyniki prowadzonych od kilkudziesięciu lat badań wskazują jednak, że przyczyną niedosłuchu mogą być również współistniejące problemy  zdrowotne,  między innymi cukrzyca².

Jak działa narząd słuchu

Narząd słuchu składa się z trzech głównych struktur¹:

• Ucho zewnętrzne – małżowina uszna i przewód słuchowy, które zbierają fale dźwiękowe.
• Ucho środkowe – błona bębenkowa oraz kosteczki słuchowe (młoteczek, kowadełko, strzemiączko), które wzmacniają drgania.
• Ucho wewnętrzne – ślimak i nerw słuchowy, które zamieniają drgania na impulsy nerwowe.

Fale dźwiękowe docierające do ucha zewnętrznego wprawiają w drgania błonę bębenkową. Następnie kosteczki słuchowe przekazują i wzmacniają te drgania. W ślimaku są one zamieniane na impulsy nerwowe, które nerwem słuchowym docierają do mózgu, gdzie są odbierane jako dźwięk.

Jak cukrzyca wpływa na słuch

Jak wskazują wyniki badań cukrzyca może wpłynąć na sposób przekazywania sygnałów nerwowych z ucha wewnętrznego do mózgu, powodując utratę słuchu (niedosłuch odbiorczy)². Dokładny mechanizm tego zjawiska nie został na razie w pełni poznany. Najprawdopodobniej jest to proces wieloczynnikowy. Uszkodzenia makro- i mikronaczyniowe będące skutkiem wysokiej glikemii powodują zmniejszenie przepływu krwi, zaburzenia wymiany tlenu oraz transportu jonów, co ma  bezpośredni wpływ na komórki czuciowe i podporowe ślimaka ucha. Uszkodzenie ślimaka przypisywane jest również nagromadzeniu tzw. końcowych produktów zaawansowanej glikacji tzw. AGEs (ang. Advanced glycation end products). Są to szkodliwe związki chemiczne powstające w organizmie, gdy cukry łączą się z białkami lub tłuszczami. Proces ten (glikacja) zachodzi naturalnie z wiekiem, ale ulega przyspieszeniu w przebiegu hiperglikemii. Sugerowany jest również udział stresu oksydacyjnego w utracie słuchu przy cukrzycy, zwłaszcza u osób bez powikłań naczyniowych².

Ryzyko wystąpienia zaburzeń funkcji narządu słuchu dotyczy zarówno chorych z cukrzycą typu 1, jak i 2. Badania wykazały ponad 7-krotnie większe ryzyko ubytku słuchu u osób z cukrzycą typu 1 i ponad 2-krotnie większe u osób z cukrzycą typu 2 w porównaniu do osób bez cukrzycy⁴. Wykazano również, że u osób ze stanem przedcukrzycowym ryzyko zaburzeń słuchu jest o około 30% większe niż wśród osób z prawidłowym stężeniem glukozy we krwi⁵. Należy również zwrócić uwagę, że uszkodzenia w obrębie ucha wewnętrznego mogą również mieć wpływ na zmysł równowagi⁶.

Objawy pogarszania się słuchu

Ubytek słuchu w cukrzycy zwykle postępuje powoli, w sposób niezauważalny. Często to przyjaciele i członkowie rodziny zauważają zmiany w tym zakresie wcześniej niż sam pacjent.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę^5,6,7:

• Częste prośby o powtórzenie tego, co powiedziała inna osoba, lub o mówienie głośniej
• Trudności ze śledzeniem rozmów, w których uczestniczy więcej osób
• Przekonanie, że inne osoby mówią niewyraźnie
• Problemy ze słuchem i prowadzeniem rozmów w zatłoczonych, hałaśliwych miejscach
• Trudności ze słyszeniem małych dzieci, kobiet, osób mówiących cicho.
• Nadmierne zwiększanie głośności telewizora lub radia
• Szumy uszne, piszczenie w uszach.

Jak można dbać o słuch

Utraty słuchu zwykle nie można cofnąć, które pomagają zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia lub spowolnić jej postęp:

• Prawidłowa kontrola choroby – utrzymanie poziomu glukozy we krwi w zakresie docelowym
• Kontrola słuchu raz w roku
• Unikanie czynników sprzyjających pogorszeniu słuchu, jak hałas
• Konsultacja z lekarzem, czy przyjmowane leki mogą uszkodzić słuch i czy są dostępne inne opcje leczenia

Najczęściej jako powikłania cukrzycowe wskazywane są choroby układu sercowo-naczyniowego, nefropatia, retinopatia, stopa cukrzycowa. Pogarszanie się słuchu jest jednym z powikłań  cukrzycy, o którym rzadko się mówi. Warto mieć jednak świadomość możliwości jego występowania. Odpowiednie rozpoznanie problemu umożliwia podjęcie właściwych działań i poprawę jakości życia.

Referencje:

1. Sęk A.P. Percepcja dźwięku. Forum Psychologiczne 2000, 5 (1): 5 – 26
2. Błaszczuk P., Cierpicka-Świtkowska A., Świtkowski K. Zależność między niedosłuchem a cukrzycą typu II. Protetyka Słuchu 2021, 8 (3): 5 – 9
3. https://laryngologia.pl/wady-sluchu/rodzaje-niedosluchow/
4. https://www.mp.pl/insulinoterapia/ekspert/zdaniem-eksperta/286760,uposledzenie-sluchu-u-osob-z-cukrzyca-typu-1-i-typu-2
5. https://diabetes.org/about-diabetes/complications/hearing-loss/diabetes-and-hearing-loss
6. https://www.cdc.gov/diabetes/diabetes-complications/diabetes-and-hearing-loss.html
7. Stepanow B., Cukrzyca a niedosłuch. Raport Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”, Warszawa 2022; dostep https://niesamodzielnym.pl/uploads/raporty/RAPORT_CUKRZYCA_A_NIEDOSLUCH_2023.pdf