8 min czytania

Cukrzyca – rodzaje, objawy, przyczyny, leczenie cukrzycy

Łacińska nazwa tej choroby brzmi Diabetes Mellitus. W dosłownym tłumaczeniu odnosi się ona do jednego z objawów cukrzycy, jakim jest obecność glukozy w moczu – a zatem jego słodkiego smaku, który wzbudzał zauważalne zainteresowanie insektów. Choć choroba ta jest obecna w życiu człowieka od tylu lat, pod pewnymi względami nadal stanowi zagadkę. Jakie są jej przyczyny? Jak wyglądają pierwsze symptomy? Jak przebiega leczenie?

Spis treści

  1. Cukrzyca – krótki rys historyczny
  2. Cukrzyca współcześnie
  3. Cukrzyca – przyczyny choroby
  4. Najczęstsze objawy cukrzycy
  5. Jak zdiagnozować cukrzycę?
  6. Kiedy stwierdza się cukrzycę?
  7. Metody leczenia cukrzycy
  8. Powikłania cukrzycy
  9. Dieta w cukrzycy
  10. Cukrzyca a aktywność fizyczna

Cukrzyca – krótki rys historyczny 

Jest chorobą, która towarzyszy nam od wieków. Znana już w starożytności, stanowiła jedno z wyzwań, jakim stawiali czoła ówcześni medycy. Pierwsza znana nam wzmianka na temat charakterystycznych objawów cukrzycy pochodzi z około 2670 r. p.n.e. (Chiny). Kolejne opisy choroby pojawiały się także w staroindyjskich podręcznikach medycznych, a także w papirusie Ebersa z 1550 r. p.n.e., gdzie została przedstawiona jako śmiertelne schorzenie o gwałtownym i szybkim przebiegu z towarzyszącym mu silnym pragnieniem. 

Z początkiem naszej ery (500 r. n.e.) po raz pierwszy dokonano podziału cukrzycy na:

  • Typ 1 (kojarzony przede wszystkim z młodym wiekiem)
  • Typ 2 (współistniejący z otyłością)

Oba typy zostały dokładniej opisane dopiero w XI wieku przez perskiego uczonego Awicennę.

Przełomowe wydarzenia przyniósł wiek XIX. Pierwszym z nich była obserwacja korzystnego wpływu niskokalorycznej diety na organizm osób chorych na cukrzycę (Bouchardat). Kolejnym – przypadkowe odkrycie wysp trzustkowych (1869 r.) przez studenta medycyny Paula Langerhansa. Dwie dekady później Oskar Minkowski oraz Joseph von Mering, na podstawie badań przeprowadzonych na psach, opisali zależność pomiędzy pracą trzustki a poziomem glikemii. Kolejne lata były równie owocne, mianowicie:

  • 1910 r. – odkrycie komórek beta wysp Langerhansa wydzielających insulinę (Sir Edward  Albert  Sharpey-Schafer)
  • 1921-1922 r. – pierwsze próby podania wyciągu z trzustek zdrowych psów zwierzętom, którym ten narząd usunięto (Fryderyk Grant Banting i Karol Herbert Best)
  • 23 stycznia 1922 r. – pierwsze zaaplikowanie insuliny człowiekowi choremu na cukrzycę
  • 1923 r. – rozpoczęcie produkcji insuliny
  • 1954 r. – ustalenie aminokwasowej sekwencji hormonu
  • 1958 r. – wytworzenie syntetycznej insuliny metodą inżynierii genetycznej
  • 1959 r. – opracowanie metody badania stężenia insuliny
  • 1961 r. – rozpoczęcie produkcji glukagonu
  • 1970 r. – powstaje pierwszy glukometr
  • 1977 r. – odkrycie badania hemoglobiny glikowanej (HbA1c)
  • 1978 r. – pierwszy analog ludzkiej insuliny
  • 1983 r. – pierwsza pompa insulinowa (OPI)

Cukrzyca współcześnie

Niestety, wspomniane osiągnięcia naukowe nie zdołały zmienić faktu, iż obecnie cukrzyca jest jedną z najczęściej występujących chorób na świecie. W szczególności cukrzyca typu 2 stanowi nadal duże wyzwanie dla współczesnej medycyny ze względu na ogromną liczbę zachorowań, która nieustannie rośnie. Z tego powodu cukrzyca została nawet określona mianem epidemii XXI wieku.

Ogromną rolę w poradzeniu sobie z tym wyzwaniem odgrywa edukacja. To właśnie w tym celu powstał portal Szkoła Diabetyka – naszą misją jest docieranie do jak największego grona odbiorców i szerzenie wiedzy o cukrzycy. Zapraszamy do eksplorowania naszego współtworzonego z lekarzami portalu, na którym umieściliśmy wiele przydatnych i ciekawych informacji na temat różnych typów choroby, jej objawów, przyczyn, metod leczenia, diety i wielu innych ważnych kwestii. Przeczytaj więcej o rodzajach cukrzycy:

  • Cukrzyca typ 1 
  • Cukrzyca typ 2
  • Cukrzyca typu LADA
  • Cukrzyca typu MODY
  • Cukrzyca ciążowa

 Cukrzyca – przyczyny choroby

Dlaczego chorujemy na cukrzycę? Dlaczego właśnie u nas pojawiła się ta choroba? To pytania, które bardzo często pojawiają się w gabinetach lekarskich tuż po diagnozie. Jakie przyczyny wywołują cukrzycę

Wszystko zależy od typu choroby. Cukrzyca typu 1, a także LADA oraz MODY to typy choroby, do wystąpienia których w głównej mierze przyczyniają się stres oraz czynniki genetyczne. W przypadku cukrzycy typu 2 jako przyczynę uznaje się niezdrowe nawyki żywieniowe, nadwagę lub otyłość, a także brak aktywności fizycznej. 

Podsumowując wszystkie możliwe czynniki powodujące rozwój cukrzycy, możemy wymienić:

  • czynniki genetyczne (geny układu HLA klasy II -DR i -DQ);
  • cukrzyca zdiagnozowana u członków najbliższej rodziny;
  • infekcje wirusowe (świnka, różyczka, cytomegalia, Coxsackie B);
  • wiek matki;
  • zwiększona masa ciała w okresie niemowlęcym;
  • silny lub długotrwały stres;
  • niedobór witaminy D3;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • wiek pacjenta;
  • zbyt niska aktywność fizyczna;
  • wysoki poziom cholesterolu frakcji LDL i trójglicerydów;
  • nadużywanie alkoholu; 
  • wieloletnie przyjmowanie takich leków jak np. nieselektywne β-blokery, czy glikokortykosteroidy,
  • przebyta wcześniej cukrzyca ciążowa.

Najczęstsze objawy cukrzycy

Istnieje szereg symptomów, które powinny nas zaniepokoić i skłonić do wizyty u lekarza. Do najczęstszych objawów cukrzycy zaliczyć można dolegliwości, które mają związek z wzrastającym we krwi chorego poziomem stężenia glukozy.

  • Uczucie suchości w ustach.
  • Silne pragnienie – niezależnie od ilości spożywanych płynów (polidypsja).
  • Obfite wydalanie moczu (poliuria).
  • Zwiększony apetyt (polifagia), w szczególności skłonność do spożywania słodkich pokarmów.
  • Zauważalne chudnięcie lub przybieranie na wadze.
  • Wysuszenie skóry i błon śluzowych ciała.
  • Większa podatność na infekcje – w szczególności bakteryjne i grzybicze.
  • Zaburzenia ostrości widzenia.
  • Przewlekłe odczuwanie zmęczenia oraz nasilenie uczucia senności poposiłkowej.
  • Zapach acetonu z ust wskazujący na obecność ciał ketonowych.

Jak zdiagnozować cukrzycę?

Jeżeli zaobserwujemy u siebie objawy znajdujące się na powyższej liście – warto zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego, który pokieruje nas na dalsze badania w celu potwierdzenia bądź wykluczenia cukrzycy

Najczęściej zaleca się pomiar stężenia glukozy we krwi, a także wykonanie testu OGTT – tak zwanej krzywej cukrowej. Dodatkowo, lekarz może zalecić również badanie moczu pod kątem obecności glukozy i ciał ketonowych.

Kiedy stwierdza się cukrzycę?

Diagnoza zależy od wyników przeprowadzonych badań. Cukrzycę stwierdza się u osoby, u której:

  • stężenie glukozy we krwi na czczo przekracza wartość 126 mg/dl (7,0 mmol/l) – należy 2-krotnie oznaczyć glikemię na czczo (każde oznaczenie najlepiej wykonać innego dnia),
  • glikemia przygodna (pomiar w dowolnym momencie w ciągu dnia) przekracza 200 mg/dl (11,1 mmol/l), 
  • w 120. minucie testu OGTT glikemia przekracza 200 mg/dl (11,1 mmol/l),
  • występują objawy hiperglikemii,takie jak: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie).

Metody leczenia cukrzycy

W zależności od typu cukrzycy, dobierane są różne modele terapii. Najpopularniejszy – i również najczęściej kojarzony z cukrzycą – opiera się na stosowaniu insuliny (lub jej analogów). Wyróżniamy w tym przypadku kilka rodzajów preparatów:

  • szybkodziałające analogi insulin ludzkich (Aspart, Glulizyna, Lispro),
  • krótkodziałające insuliny ludzkie (np. insulina ludzka R),
  • insuliny ludzkie o pośrednim czasie działania (np. insulina izofanowa NPH),
  • długodziałające analogi insulin ludzkich (Degludec, Glargine, Detemir),
  • mieszanki insulin ludzkich i mieszanki analogów insulin ludzkich (np. analog lispro z zawiesiną protaminową lispro). 

Niektóre typy cukrzycy (np. typ 2) leczy się środkami doustnymi. Najczęściej stosowane są preparaty bazujące na metforminie. Monoterapia z czasem może ulec zmianie – w niektórych przypadkach lekarz decyduje się na wdrożenie dodatkowego leku, takiego jak np.:

  • pochodne sulfonylomocznika (glimepiryd, gliklazyd),
  • preparaty inkretynowe (analogi GLP-1, inhibitory DPP-4),
  • flozyny (inhibitory SGLT2),
  • akarbozy,
  • glinidy,
  • glitazony.

Powikłania cukrzycy

Brak wdrożenia odpowiedniego leczenia (bądź też nieprawidłowo prowadzona terapia) może prowadzić do wystąpienia powikłań cukrzycy. Wśród nich najczęściej wymieniane są:

  • nefropatia
    – uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych (mikroangiopatia)
    – zwiększona obecność albumin w moczu
    – wysoki poziom kreatyniny
    – nadciśnienie tętnicze
  • retinopatia
    – postępująca mikroangiopatia
    – zaburzenia widzenia
  • neuropatia
    – mrowienie kończyn
    – skurcze oraz osłabienie mięśni
    – zespół stopy cukrzycowej

    Istotnym powikłaniem cukrzycy jest także zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia chorób układu krążenia oraz zawału serca. 

    Dieta w cukrzycy

    Niezwykle istotnym elementem każdej terapii stosowanej w cukrzycy jest włączenie odpowiedniej diety. Zmiany nawyków żywieniowych powinny obejmować kilka prostych zasad:

    • wyeliminowanie produktów o wysokim indeksie glikemicznym,
    • znaczne ograniczenie węglowodanów prostych,
    • zwiększenie ilości warzyw w diecie,
    • podzielenie jadłospisu na 4-5 mniejszych posiłków,
    • spożywanie większej ilości wody.

    Cukrzyca a aktywność fizyczna

    Czy ćwiczenia fizyczne są zalecane w cukrzycy? Jak najbardziej! Co więcej – stanowią niezwykle istotny element jej leczenia. Warto pamiętać o systematyczności oraz stopniowym wdrażaniu coraz większych dawek ruchu tygodniowo. 

    Zachęcamy do lektury naszej sekcji poradnikowej – regularnie zamieszczamy w niej wiele cennych porad dotyczących nie tylko aktywności fizycznej, ale także wskazówek żywieniowych oraz zdrowego trybu życia.

     

    Bibliografia:

    Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia Kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2021. Diabetologia Kliniczna. 2021
    Podstawowe zasady diety cukrzycowej – praktyczny poradnik dla pacjenta z cukrzycą oraz z zaburzeniami typu insulinooporności – oprac dr n. med. Głowania A.
    Korzeniowska K., Jabłecka A., Cukrzyca (Część II), Farmacja Współczesna 2009; 2: 36-41
    Janeczko D. Rozpoznawanie i klasyfikacja cukrzycy. Kształcenie podyplomowe. 2012, 3, 16-21,
    Diabetologia wieku rozwojowego, Redakcja naukowa: Myśliwiec M., Jarosz-Chobot P., PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2017

     

    Chcesz otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, czy nadchodzących wydarzeniach (m.in. darmowych spotkaniach ze specjalistami)?
    Zamów nasz newsletter, a niczego nie przeoczysz!

    Zapisz się

    Jesteśmy tu dla Ciebie!

    Masz pytania, chcesz, abyśmy specjalnie dla Ciebie stworzyli artykuł? napisz na adres: redakcja@szkoladiabetyka.pl